کاردرمانی فرآیندی تخصصی است که به افراد کمک می‌کند تا بتوانند در فعالیت‌های روزمره زندگی که برایشان معنا و اهمیت دارد، مشارکت کنند در حالی که کلینیک‌ها نقش مهمی دارند، ارائه خدمات کاردرمانی در محیط طبیعی زندگی فرد، یعنی منزل، رویکردی قدرتمند و بسیار مؤثر است.
خدمات کاردرمانی در منزل، به جای تمرکز بر بیماری، بر توانمندسازی فرد برای انجام وظایف روزمره با حداکثر استقلال ممکن تمرکز دارد.
چرا کاردرمانی در منزل ضروری است؟
محیط خانه، محیط واقعی عملکرد است تمریناتی که در یک کلینیک انجام می‌شوند، لزوماً به معنای موفقیت در محیط خانه نیستند
کاردرمانگر در منزل می‌تواند موارد زیر را به دقت ارزیابی کند:
1.ارزیابی محیطی
شناسایی موانع فیزیکی مانند پلهها، نور کم، دستگیرههای نامناسب و موانع عملکردی نحوه چیدمان وسایل، سختی باز کردن درها و ...
2. شخصی‌سازی مداخلات
تمرینات مستقیماً بر اساس نیازهای واقعی فرد در خانه طراحی می‌شوند مثلاً نحوه صحیح لباس پوشیدن در حمام، یا نحوه آشپزی با یک دست.
3. مشارکت خانواده
خانواده به عنوان اصلی‌ترین حامی، آموزش می‌بینند که چگونه محیط را سازگار کنند و به طور مؤثر از فرد حمایت نمایند.
4. کاهش استرس
مراجعه به کلینیک برای افراد مسن، دارای معلولیت‌های شدید یا افرادی که پس از سکته مغزی دچار خستگی مفرط هستند، می‌تواند طاقت‌فرسا باشد حضور درمانگر در منزل این فشار را حذف می‌کند.
همچنین در ادامه میتوانید بخوانید علائم اضطراب در کودکان مبتلا به اوتیسم
حوزه‌های اصلی خدمات کاردرمانی در منزل
خدمات کاردرمانی در منزل بر اساس سه ستون اصلی ارائه می‌شود:
1. فعالیت‌های روزمره زندگی
این فعالیت‌ها شامل مراقبت شخصی اساسی هستند:
بهداشت فردی: استحمام، توالت رفتن، مسواک زدن، شانه کردن مو.
مراقبت از ظاهر: لباس پوشیدن، آرایش کردن، اصلاح صورت.
تغذیه: مهارت‌های غذا خوردن و آشامیدن استفاده از وسایل کمکی در صورت نیاز.
2.فعالیت‌های ابزاری زندگی
این فعالیت‌ها برای استقلال کامل در جامعه ضروری هستند:
مدیریت مالی: پرداخت قبوض، خرید کردن.
مدیریت خانه: نظافت سبک، آشپزی، لباسشویی.
استفاده از وسایل ارتباطی: استفاده از تلفن، کامپیوتر یا تبلت.
رانندگی یا استفاده از حمل و نقل عمومی.
3.سازگاری محیطی
کاردرمانگر محیط زندگی را برای ایمنی و دسترسی بهتر بازطراحی می‌کند:
توصیه برای نصب دستگیرههای کمکی در حمام.
استفاده از صندلی حمام یا بالابر تخت.
تنظیم ارتفاع میزها و صندلی‌ها.
بهبود نورپردازی برای جلوگیری از زمین خوردن.
تمرین‌های کاربردی کاردرمانی در منزل
تمرینات کاردرمانی باید همیشه توسط یک کاردرمانگر مجاز ارزیابی و طراحی شوند با این حال، در اینجا چند نمونه از تمریناتی که در منزل برای بهبود عملکردهای مختلف انجام می‌شوند، آورده شده است:
تمرینات مربوط به مهارت‌های حرکتی ظریف و دست
این تمرینات برای افرادی که ضعف دست، آرتریت، یا پس از آسیب‌های عصبی مانند سکته دچار مشکل در گرفتن اشیاء هستند، مفید است:
- بازی با خمیر بازی یا رس: فشردن، کشیدن، و شکل دادن به خمیر به تقویت عضلات کوچک دست و بهبود انعطاف‌پذیری مفاصل کمک می‌کند.
- بستن دکمه و زیپ: استفاده از پیراهن‌های قدیمی یا عروسک‌های آموزشی برای تمرین بستن دکمه‌ها در اندازه‌های مختلف شروع با دکمه‌های بزرگ.
- سوزن و نخ کردن: ابتدا از نخ‌های ضخیم تر و مهره‌های بزرگ استفاده شود و به تدریج سختی کار افزایش یابد.
- استفاده از گیره لباس: گرفتن گیره‌های لباس و آویزان کردن آن‌ها به لبه یک جعبه یا طناب، قدرت گرفتن پنجه‌ای را تقویت می‌کند.
تمرینات مربوط به تعادل و ایمنی
این تمرینات برای کاهش خطر زمین خوردن در منزل بسیار مهم هستند:
1.راه رفتن با تغییر سطح
در یک مسیر مشخص در خانه، ابتدا روی پاشنه، سپس روی پنجه، و در نهایت راه رفتن به صورت پاشنه-پنجه مانند راه رفتن روی خط مستقیم.
2. بلند شدن از صندلی بدون کمک دست
استفاده از یک صندلی با ارتفاع مناسب نه خیلی کوتاه فرد باید سعی کند با استفاده از عضلات پا و بدون فشار دادن دست‌ها به دسته‌ها، بلند شود.
3. تغییر جهت ایستاده
در حالی که فرد با فاصله ایمن از دیوار ایستاده است، از او خواسته می‌شود به آرامی سر خود را بچرخاند، شانه‌ها را بچرخاند و اشیایی را که در اطراف او قرار دارد، لمس کند این کار سیستم تعادل را به چالش می‌کشد.
همچنین در ادامه میتوانید بخوانید خطر اختلالات روانی در کودکان اوتیسم
تمرینات مربوط به عملکردهای شناختی
این تمرینات برای افرادی که پس از آسیب مغزی یا در مراحل اولیه دمانس دچار اختلال حافظه، توجه یا برنامه‌ریزی شده‌اند، مناسب است:
1.تهیه لیست خرید
از فرد خواسته می‌شود لیستی از 5 تا 7 قلم مورد نیاز برای یک وعده غذایی تهیه کند سپس باید مراحل لازم برای رسیدن به آن هدف مثلاً رفتن به آشپزخانه، چک کردن کابینت‌ها را برنامه‌ریزی کند.
2. بازیهای حافظه
استفاده از کارت‌های بازی حافظه تصویری یا حل جدول کلمات متقاطع و سودوکو تمرکز و حل مسئله.
3.دنبال کردن دستورالعملهای چند مرحلهای
کاردرمانگر یک دستورالعمل سه مرحلهای می‌دهد مثلاً: برو به آشپزخانه، یک لیوان آب بردار و آن را روی میز اتاق نشیمن بگذار و فرد باید بدون یادداشت کردن، آن را اجرا کند.
جمع‌بندی
کاردرمانی در منزل، رویکردی انسان‌محور است که به فرد اجازه می‌دهد نقش خود را به عنوان یک عضو فعال در خانه و جامعه نشان بدهد این خدمات با پیروی محیط و آموزش مهارت‌های عملی، نه تنها به بهبود عملکرد فیزیکی کمک می‌کنند، بلکه اعتماد به نفس از دست رفته را نیز باز می‌گردانند و کیفیت زندگی را به معنای واقعی کلمه در فضای امن خانه ارتقا می‌دهند.
