اختلال بیش فعالی یا اختلال توجه یکی از اختلالات شایع عصبی- رشدی است که باعث بروز واکنش های تکانشی ، اختلال در یادگیری و فعالیت های فیزیکی بیش از اندازه و با برخی از رفتارهای غیرعادی و بیشتر در سنین پایین دیده می شود. شدت علائم در همه کودکان یکسان نیست و برخی از نشانه‌ها ممکن است تا نوجوانی و بزرگسالی ادامه پیدا کنند.
شناخت به‌موقع نشانه‌ها و بررسی علت‌های احتمالی بیش‌فعالی به والدین کمک می‌کند برای ارزیابی تخصصی و انتخاب روش درمان مناسب اقدام کنند. تشخیص دقیق این اختلال به بررسی وضعیت رفتاری و رشدی کودک نیاز دارد و نباید تنها بر اساس پرتحرکی یا حواس‌پرتی انجام شود. در ادامه، علت‌های احتمالی، علائم و روش‌های درمان بیش‌فعالی در کودکان را بررسی می‌کنیم.
علت بیش فعالی ADHD چیست ؟
علت بیش‌فعالی معمولاً به یک عامل مشخص محدود نمی‌شود و مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی و زیستی در بروز آن نقش دارند. برخی شرایط دوران بارداری، تولد و محیط زندگی نیز ممکن است با افزایش احتمال بروز این اختلال ارتباط داشته باشند. البته وجود هر یک از این عوامل به معنای ابتلای قطعی کودک به بیش‌فعالی نیست.
دلایل مختلفی برای اختلال بیش فعالی وجود دارد که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
1.ژنتیک
اخیرا شواهدی از مطالعات بدست آمده است که ژنتیک می تواند نقش اساس دراختلال بیش فعالی داشته باشد. تحقیقات انجام شده بر روی دوقلوهای یک تخمکی و دو تخمکی و والدین نشان می دهد که این بیماری بر پایه ژنتیک می باشد این عارضه ممکن است در کودکانی که پدرشان به این بیماری مبتلا هستند و همچنین در پسرها دیده می شود.
2.عوامل مربوط به رشد
مشکلاتی مانند بیماری های عفونی در 3 ماه اول بارداری در ایجاد این عارضه نقش مهمی دارد همچنین مادرانی که دچار سوء تغذیه یا مشکل بهداشتی در 4 هفته اول داشته اند، بیشتر مشاهده شده است.
3.آسیب مغزی
آسیب های مغزی در دوره جنینی خصوصا در منطقه ی پریتال و یا عواملی مانند استرس و یا عواملی دیگر در دوره شیرخوارگی ناشی از عفونت ، التهاب یا ضربه در این کودکان ممکن است از دلایل ابتلا به آن باشد. محققان معتقدند که وارد شدن آسیب جدی به سر نوزاد می تواند علت ابتلا به بیش فعالی باشد.
4.عوامل عصبی و شیمیایی
تحقیقات نشان داده است که اختلال در اعصاب رسانه های مغزی و دستگاه نورآدرنرژیک و ترشح هورمون دوپامین و اپی نفرین باعث بهم خوردن تعادل مواد شیمیایی مغز می شود که تا حدودی دلیل بیماری بیش فعالی کودکان می باشد.
5.عوامل عصبی فیزیکی
تحقیقات دیگری برروی مغز این گونه کودکان انجام شده است که درصد نسبی اختلال در نوار بتا می باشد با این حال می توان گفت نوع تاخیر رشد در بسیار موارد با افزایش سن برطرف می شود.
6.عوامل روانی اجتماعی
عوامل استرس زا و اختلال در تعادل خانواده و سایر عوامل اضطراب آور، در شدت گرفتن بیماری بیش فعالی نقش بسزایی دارد.
7.زایمان زودرس
از دیگر عوامل ابتلا به بیش فعالی را می توان ناشی از به دنیا آمدن نوزاد زودتر از موعد متولد شدنش باشد نوزادانی که زودتر از 37 هفته به دنیا می آیند بیشتر مبتلا به این عارضه می شوند.
8.مصرف الکل و تنباکو در بارداری
اگر مادر در دوران بارداری الکل مصرف کند این ماده از بند ناف به اون منتقل می شود و باعث می شود جنین به عارضه بیش فعالی مبتلا شود بنابراین می توان گفت که یکی از دلایل بیش فعالی کودک در بارداری مصرف الکل و تنباکو توسط مادر می باشد که به نوزاد انتقال داده می شود.
9.وزن کم نوزاد هنگام تولد
نوزادانی که هنگام تولد با وزن کمتر از 1500 گرم به دنیا می آیند بیشتر در معرض ابتلا به بیش فعالی قرار می گیرند.
10.عوامل پرخطر محیطی
زمانی که مادر باردار در ماه های اولیه تولد در معرض مواد پرخطری مانند سموم و سرب قرار می گیرد احتمال ابتلای کودک به این عارضه را افزایش می دهد.
همچنین بخوانید : کاردرمانی جسمی در کودکان چیست ؟
علائم بیش فعالی
شایع ترین علائم بیش فعالی به شرح زیر می باشد :
- افراد مبتلا به بیش فعالی نمی توانند برای مدت طولانی روی انجام کار یا موضوعی تمرکز داشته باشند.
- این افراد به راحتی وظایفی که به آنها سپرده شده است را فراموش می کنند یا ترتیب انجام آنها را بیاد نمی آورند.
- افراد مبتلا به این عارضه به اختلال کم توجهی ، به راحتی دچار حواس پرتی می شوند و با هر اتفاقی تمرکز آنها به هم می ریزد.
- این افراد به سختی می توانند برای مدتی هم که شده آرام و بی تحرک باشند.
- افراد مبتلا به نقص توجه ، معمولا نمی توانند منتظر به پایان رسیدن صحبت های دیگران باشند و دائما حرف دیگران را قطع می کنند.
- دائما وسایل و اشیاء خود را گم می کند.
- دشواری در نشستن آرام یا نگه داشتن خود در کلاس درس
- بسیار پرحرف
- دشواری در حفظ تمرکز در حین گوش دادن ، خواندن یا برقراری گفتگو
- رعایت نوبت در صف ها برای او دشوار است.
- دشواری در بازی یا انجام وظایفی که باید به آرامی انجام دهد.
- عدم مدیریت احساسات
- نداشتن نظم
- داشتن اشتباهات فراوان
- داشتن رفتارهای خشونت آمیز و پرخاش کردن
درمان بیش فعالی
درمان بیش‌فعالی در کودکان با توجه به شدت علائم، سن، نیازهای رشدی و مشکلات همراه انتخاب می‌شود. هدف از درمان، فقط کاهش تحرک یا حواس‌پرتی نیست بلکه کمک به کودک برای افزایش توجه و تمرکز، کنترل تکانه‌ها، مدیریت هیجانات و بهبود عملکرد در خانه و مدرسه نیز اهمیت دارد.
برخی از روش های درمان اختلال بیش فعالی به شرح زیر می باشد:
دارودرمانی
داروهای محرک رایج ترین نوع داروهای مورد استفاده در درمان این اختلال است مصرف این داروها باعث افزایش تمرکز در مغز و سطح انتقال دهنده سیسم اعصاب می شود. گاهی ممکن است داروهای غیر محرک نیز تجویز شود. با توجه به این نکته که مصرف هر دارویی عوارض خاص خود را دارد، در مرکز دکتر صابر تلاش می شود با درمان های جایگزین مصرف دارو را در کودکان به حداقل رساند.
رفتاردرمانی شناختی
رفتاردرمانی شناختی و آموزش مهارت های زندگی و اجتماعی می تواند در بهبود مهارت های مدیریت کمک کند که در این میان آموزش والدین نقش مهمی در مدیریت رفتار کودک خود دارند. در بخش رفتاردرمانی کلینیک دکتر صابر تلاش می شود با ایجاد موقعیت های مشابه واقعیت رفتار های کنترل خود، رعایت نوبت و تخلیه هیجانی صحیح را با کودک تمرین نماید تا در محیط های مختلف توانایی های اجتماعی او را افزایش دهد.
بازی درمانی
بازی‌درمانی در کودکان محیطی امن و مناسب ایجاد می‌کند تا کودک بتواند هیجانات و انرژی خود را به شیوه‌ای سالم و بدون آسیب رساندن به خود یا دیگران بروز دهد. در جریان بازی، کودک به‌تدریج با روش‌های آرامسازی، کنترل و تخلیه هیجانات آشنا می‌شود و مهارت‌های لازم برای برقراری ارتباط با دیگران را تمرین می‌کند. در بازی‌درمانی گروهی نیز فرصت بیشتری برای تقویت تعاملات اجتماعی، همکاری و رعایت نوبت در اختیار کودک قرار می‌گیرد.
ماساژ درمانی
بخش ماساژ درمانی مرکز با ارائه جلسات ماساژ درمانی در زمینه آرامسازی ، کنترل استرس و بهبود تعدیل حسی و ایجاد یکپارچگی حسی در کودکان بیش فعال فعالیت می نماید.
کاردرمانی ذهنی و درکی حرکتی
کاردرمانی ذهنی، اتاق تاریک بینایی در کودکان، کاردرمانی درکی حرکتی همگی از مواردیست که در زمینه درمان کودکان بیش فعال مورد استفاده قرار می گیرد. درمان های توانبخشی کمک می نماید مصرف دارو در کودکان کاهش یافته و رفتار های صحیح اجتماعی در کودک شکل بگیرد.
سخن پایانی
اختلال بیش فعالی در صورت عدم رسیدگی می تواند موجب افسردگی ، گوشه گیری و مشکلات خانوادگی و ارتباطی در کودک شود شما با مطالعه این مقاله می توانید با تشخیص علائم کودک خود به این عارضه به پزشک متخصص مراجعه کنید.
همچنین می توانید از خدمات آنلاین اوتیسم کلینیک استفاده کنید .
