راه رفتن در خواب یا sleepwalking یکی از انواع پرشیب‌ترین و رایج‌ترین اختلالات خواب به‌ویژه در کودکان است که می‌تواند برای کودک و خانواده هم اضطراب‌آور و هم خطرناک باشد،اگرچه اکثر کودکان به مرور و با رشد سیستم خواب بهبود می‌یابند، شناخت دقیق علل، فاکتورهای خطر، تشخیص و روش‌های مدیریتی می‌تواند به کاهش دفعات، ارتقای ایمنی خانه و آرامش خانواده کمک کند.
در این مقاله به علل اصلی راه رفتن در خواب کودکان، عوامل مؤثر، شیوه‌های تشخیص، نکات ایمنی و گزینه‌های درمانی می‌پردازیم پس با ما همراه باشید.
خواب‌راه رفتن چیست و چگونه اتفاق می‌افتد؟
خواب‌راه رفتن وضعیتی است که کودکان در طول خواب عمیق از خواب برمی‌خیزند و فعالیت‌های حرکتی استاندارد یا شبه‌حرکتی انجام می‌دهند مانند راه رفتن، صحبت کردن، انجام کارهای ساده، در حالی که از نظر ذهنی هنوز در خواب هستند و به‌خاطر این حالت یادآوری ندارند.
راه رفتن در خواب در طول خواب عمیق یا مرحله NREM رخ می‌دهد و به‌عنوان یک واکنش ناقص به آگاه‌شدن نیمه‌تمام از خواب تعبیر می‌شود این پدیده می‌تواند با ترس یا سردرگمی پس از بیدار شدن همراه باشد.
در ادامه بخوانید علائم اوتیسم قبل از یکسالگی؛ نشانه‌هایی که باید جدی گرفت
شیوع، سن شروع و چرایی وقوع در کودکان
اکثر کودکان بین 4 تا 8 سالگی شروع می‌کنند و ممکن است در طول زمان کاهش یابد یا با رشد نوجوانی به مرور رفع شود،تخمین می‌شود که درصد نسبتاً کوچکی از کودکان به طور منظم یا مکرر خوابگردی را تجربه می‌کنند؛ اما میزان دقیق می‌تواند براساس تعاریف بالینی و شدت گزارش‌ها متفاوت باشد.
عوامل بنیادی: ژنتیک یکی از عوامل کلیدی است؛ اگر یکی از والدین یا خواهر برادر خوابگردی داشته باشد، احتمال بروز در کودک افزایش می‌یابد. بدیهی است که نحوه خواب و محیط خواب نیز نقش مهمی ایفا می‌کند.
علل و عوامل خطر اصلی راه رفتن در خواب کودکان
عوامل بیولوژیک و ژنتیک
سابقه خانوادگی خوابگردی خطر را افزایش می‌دهد،کودکانی که دارای آستانه‌های آراولی پایین‌تر هستند یا در کنترل خواب خود مشکل دارند، احتمال خوابگردی در آن‌ها بیشتر است.
عوامل خواب و محیطی
خواب ضعیف یا بی‌نظمی در زمانبندی خواب: کمبود خواب یا بی‌نظمی در برنامه خواب شبانه می‌تواند احتمال بروز خوابگردی را افزایش دهد.
خواب‌نابسامانی و تب یا بیماری‌های عفونی: بیماری‌هایی که باعث بی‌قراری خواب می‌شوند یا تب دارید می‌تواند رویداد خوابگردی را تحریک کند.
تغییرات زمانی خواب: سفر، تغییر در ساعت کار یا تعطیلات می‌تواند بهبودی یا تشدید خوابگردی را به همراه داشته باشد.
عوامل روانی اجتماعی
استرس یا فشارهای خانوادگی: بحران‌هایی مانند استرس در مدرسه یا خانواده می‌تواند به عنوان محرک‌های خوابگردی عمل کند.
ارتباط با اختلالات خواب دیگر: اختلالات تنفسی در خواب مانند آپنه خواب کودکان و یا پاهای بی‌قراری می‌تواند با خوابگردی همراه شود.
داروها و مواد
برخی داروها یا مکمل‌ها ممکن است خواب‌آلودگی یا اختلال‌های خواب را تشدید کنند؛ به‌عنوان مثال مصرف برخی داروهای خواب‌آور یا محرک‌های کافئین می‌توانند خواب را به هم بریزند یا آستانه آراول را کاهش دهند.
همچنین در ادامه بخوانید آموزش دستورپذیری در کودکان اوتیسم
تشخیص خوابگردی در کودکان: چه زمانی باید به دنبال تشخیص برویم؟
تشخیص بالینی
غالباً بر اساس تاریخچه دقیق از والدین یا مراقبان و توصیف رویدادها انجام می‌شود دفعات خوابگردی، زمان شبانه، رفتارهای انجام‌شده در حین رویداد و بازگشت به خواب.
یادآوری در مورد رویدادها وجود ندارد یا بسیار ناقص است.
بررسی‌های تکمیلی
معاینه فیزیکی و بررسی نشانه‌های سلامتی عمومی.
ارزیابی خطر ایمنی خانه و محیط خواب برای جلوگیری از آسیب در حین رویداد.
در شرایط خاص که تشخیص دچار تردید است یا رویدادها به‌طور ناهمگن اتفاق می‌افتد، پزشک ممکن است درخواست دهد که کودک تحت PSG ساده یا ویدئویی خواب بررسی شود تا از وجود سایر اختلالات خواب یا تشنج‌های شبانه رهایی یابد.
تشخیص افتراقی
تشنج‌های شبانه: با حرکت‌های شدید یا صورت‌کامل و پس از رویداد حافظه وجود ندارد تشخیص می‌تواند به کمک ویدئو-پلی‌سانی‌گرافی یا ارزیابی‌های تخصصی خواب انجام شود.
ترس‌های شبانه: تفاوت‌ها در ماهیت رویداد و حضور حافظه بعد از رویداد مشخص است.
ایمنی و مدیریت خانه در دوره خوابگردی
1.ایجاد محیط امن
- از وجود اشیای نوک‌تیز یا خطرناک در مسیر رفت و آمد کودک جلوگیری کنید.
- قفل پنهان روی درها یا آرام‌بخش‌های درب مثلاً درب‌های طبقات بالابرای جلوگیری از صعود به پلهها و افتادن از ارتفاع.
- گاردهای حفاظتی روی تخت و نرده‌بندان برای جلوگیری از سقوط.
- پاکسازی اتاق از اشیا کوچک قابل بلع یا خطرناک.
2.تنظیم خواب منظم
- رعایت برنامه خواب منظم به‌ویژه در تعطیلات یا سفرها.
- محدود کردن مصرف کافئین و نوشیدنی‌های محرک، به‌خصوص در عصرها.
- ایجاد یک روال آرام قبل از خواب مثلاً کتاب‌خوانی آرام، نور کم، محیط آرام.
3.مدیریت رویدادهای شبانه
- هنگام رویداد خوابگردی: آرام صحبت کنید، کودک را به آرامی به تختش برگردانید و از تکان دادن یا بیدار کردن شدید خودداری کنید تا سردرگمی کمتر شود.
- ثبت رویدادها در دفترچه یادداشت برای ارائه به پزشک در مراجعات بعدی.
4.استراتژی‌های رفتاری برای والدین
- آموزش خانواده برای حفظ آرامش، عدم قضاوت و حمایت فعالانه.
- ایجاد امنیت هیجانی برای کودک با صحبت‌های آرام و توضیحی ساده درباره خواب و رویدادها.
5. مدیریت استرس و بهبود خواب کلی کودک
- تمرین‌های آرام‌سازی قبل از خواب، مانند تنفس عمیق یا مدیتیشن ساده مختص کودکان.
- در صورت وجود اختلالات خواب همراه مثلاً آپنه خواب یا restless legs، درمان مناسب برای بهبود خواب کلی کودك و کاهش خوابگردی پیشنهاد می‌شود.
زمانی که باید به پزشک مراجعه کنید
اگر:
- رویداد خوابگردی با دفعات بالا یا شدت افزایش می‌یابد.
- کودک در حین رویداد آسیب می‌بیند یا به شکل مکرر از خواب بیدار می‌شود و ناآرام است.
- رویدادها پس از سن 7-8 سالگی یا بالاتر آغاز می‌شود یا تغییر طولانی دارند.
- وجود علائم دیگری مانند اختلالات تنفسی در خواب، بداخلاقی شدید یا مشکلات رفتاری شبانه.
- خطر ایمنی در خانه وجود دارد و مراقبت‌های خانگی کارآمد نیست.
در چنین مواردی، مشاوره با یک پزشک اطفال یا متخصص خواب کودکان توصیه می‌شود تا ارزیابی دقیق و برنامه مدیریت مناسب طراحی شود.
جمع‌بندی
راه رفتن در خواب کودکان یک پدپدیده نسبتاً رایج است که به طور معمول با رشد سیستم خواب کودک و بهبود الگوهای خواب کمرنگ یا برطرف می‌شود. علت‌های اصلی آن ترکیبی از عوامل ژنتیک، خواب و محیط، استرس و برخی شرایط پزشکی هستند.
مدیریت ایمنی خانه، بهبود بهداشت خواب، و در صورت نیاز مداخله تخصصی در قالب مشاوره خواب کودکان یا مداخلات رفتاری می‌تواند به کاهش دفعات و شدت خوابگردی کمک کند. اگر والدین یا کودک با این وضعیت روبه‌رو هستند، مشاوره با تیم تخصصی خواب کودکان می‌تواند راهنمایی عملی و کاربردی برای رفع نگرانی‌ها و بهبود کیفیت خواب و زندگی ارائه دهد.
