فلج مغزی اطفال یک اختلال نورولوژیکی در مغز است که باعث می شود عملکرد حرکات کودک و توانایی کنترل عضلات و هماهنگی و تعادل و حتی توانایی برقراری ارتباط را مختل می کند. کودکانی که مبتلا به فلج مغزی هستند بخاطر ناتوایی های جسمی که دارند ممکن است دچار یکسری اختلالات رفتاری شوند. این محدودیت‌ها گاهی در کنار عواملی مانند درد، خستگی و دشواری در برقراری ارتباط، زمینه بروز ناامیدی، بی‌قراری یا رفتارهای اعتراضی را فراهم می‌کنند.
مشکلات رفتاری مانند لجبازی، بی قراری و بد خلقی در کودکان فلج مغزی به وفور دیده می شود. کاردرمانی جسمی در کودکان با استفاده از تکنیک های مختلف درمانی و ماساژهای ریلکسیشن در کاهش درد کودک و کاهش استرس او مفید بوده و آستانه تحمل کودک را بالا می برد. همچنین استفاده از روش رفتاردرمانی در کودکان که توسط متخصصین مجرب مرکز دکتر صابر انجام می شود بر روی کنترل رفتارهای پرخاشگرانه و لجبازی این کودکان موثر می باشد. آموزش نحوه برخورد صحیح به والدین نیز از دیگر خدماتی است که مرکز دکتر صابر را از دیگر مراکز کاردرمانی متمایز می نماید.
کودکانی که مبتلا به فلج مغزی هستند نسبت به سایر کودکان 5 برابر بیشتر به مشکلات رفتاری دچار می شوند. درواقع فلج مغزی به طور مستقیم روی رفتار کودک تاثیر نمی گذارد اما علائم آن می تواند کودک را نا‌امید کند و باعث از کوره در رفتن او شود. در ادامه، مهم‌ترین دلایل بروز مشکلات رفتاری در کودکان مبتلا به فلج مغزی و راهکارهای مدیریت آن‌ها را بررسی می‌کنیم.
دلایل تاثیر فلج مغزی روی حرکات رفتاری کودک
اختلالات یادگیری:
نزدیک به 50 درصد مبتلایان به فلج مغزی اختلال یادگیری دارند. این اختلال باعث میشود کودکان اطلاعات را سخت پردازش کنند.
درد اسکلتی عضلانی:
انقباض غیرارادی عضلات، دشواری در حفظ تعادل و حرکات کنترل‌نشده می‌توانند فشار بیشتری به مفاصل و عضلات وارد کنند و در برخی کودکان باعث درد یا ناراحتی مداوم شوند. وقتی کودک درد دارد یا انجام فعالیت‌ها برایش دشوار است، ممکن است با بی‌قراری، مقاومت در برابر تمرین‌ها یا واکنش‌های هیجانی شدید پاسخ دهد.
مقایسه با همسالان:
کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است در انجام برخی فعالیت‌ها نسبت به همسالان خود به کمک بیشتری نیاز داشته باشند. آگاهی از این تفاوت‌ها، به‌ویژه اگر کودک احساس کند نمی‌تواند مانند دیگران در بازی‌ها یا فعالیت‌های گروهی شرکت کند، گاهی باعث ناامیدی، کاهش اعتمادبه‌نفس یا حساسیت عاطفی میشود. فراهم کردن فرصت مشارکت در فعالیت‌های متناسب با توانایی کودک و پرهیز از مقایسه کردن او با دیگران، به تقویت احساس ارزشمندی و کاهش فشارهای روانی کمک می‌کند.
نقص در حرکات دهانی :
فلج مغری ممکن است حتی روی عضلات اطراف دهان نیز تاثیر بگذارد و مشکلاتی را زمان غذا خوردن و یا صحبت کردن برای کودک ایجاد کند. در نتیجه کودک ممکن است مداوم بخاطر این گونه مشکلات آزرده شود و حرکات تکانشی انجام دهد.
تعامل والدین:
فضای عاطفی خانواده و نحوه برخورد والدین می‌تواند بر احساسات و رفتار کودک تأثیر بگذارد. زمانی که والدین تحت فشار و اضطراب هستند، ممکن است این تنش در تعاملات روزمره با کودک نیز نمایان شود و احساس ناامنی یا بی‌قراری او را افزایش دهد.
همچنین بخوانید: گفتار درمانی در کودکان
شایع ترین علائم رفتاری در کودکان فلج مغزی
شناخت و مداخله زود هنگام به رفتار های مشکل ساز برای کمک به کودک و مقابله با آن اهمیت زیادی دارد، والدین باید رفتار های خاص مکرر و مداوم و مشکل ساز کودک را تشخیص دهند . از شایع ترین علائم رفتاری در کودکان فلج مغزی می توانیم به موارد زیر اشاره کنیم:
دروغ گویی
خود آسیبی یا آسیب رساندن به حیوانات و افراد
دزدی
نافرمانی
تکانشگری
سیگار کشیدن
بیش فعالی
رفتار نامناسب جنسی
تهدید کردن دیگران
جیغ کشیدن
تخریب اموال
راه حل مشکلات رفتاری
مسلما شناخت راه های درمان برای کودکان مبتلا به فلج مغزی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، در ادامه قصد داریم چند مورد از مهم ترین روش های مقابله با اختلالات رفتاری در کودکان فلج مغزی را بررسی کنیم:
مثبت نگری:
در صورت تشویق کردن کودک به انجام رفتار های مناسب باعث می شود این رفتارها تقویت شوند. اکثرا کودک به بازخورد های مثبت بیشتر از بازخورد های منفی واکنش نشان می دهد.
ایجاد رابطه درمانی:
طی دوران درمان ایجاد رابطه ی درمانی با کودک خیلی مهم است چرا که باعث می شود کودک دنبال تایید شدن توسط درمانگر خود باشد، همچنین کودک یاد میگیرد چه کارهایی قابل قبول و چه کارهایی غیر قابل قبول است.
مراقبت های حمایتی :
کودکی که مراقبت های مورد نیاز را دریافت نمی کند از مشکلات رفتاری رنج می برد، ارائه مراقبت های حمایتی برای به حداقل رساندن یا مدیریت کردن استرس زندگی روزمره کودک و استفاده از روش های درمانی، مثل بازی درمانی در کودکان و ماساژ درمانی از اصلی ترین عوامل برای کمک به مهار رفتار های مشکل ساز او می باشد.
برنامه ریزی :
جلسه های درمانی را بر اساس برنامه ریزی پیش ببرید. اول از فعالیت های شناخته شده و بعد فعالیت های جدید را به او معرفی کنید و همیشه کودک را برای تغییر آماده کنید.
فاصله گرفتن از کودک:
زمانی که رفتار کودک در حین جلسه درمانی بد می شود برای چند دقیقه از او فاصله بگیرید و هیچ تعاملی با او نداشته باشید و مطمئن شوید کودک دلیل کار شما را متوجه شده است.
مدل سازی اصول صحیح تعامل با کودک :
هر کودک منحصر به فرد است و خلق و خوی متفاوتی دارد بنابراین بهتر است برای تعامل بهتر با کودک با او هماهنگ باشیم ، با مدل سازی اصولی والدین به طور عملی یاد میگیرند چطور مشکلات رفتاری کودکشان را مدیریت کنند.
عوامل خطرساز و ابتلا به فلج مغزی کدام اند؟
زایمان زودرس
خون ریزی داخلی مغز
لخته های خونی
علل ژنتیکی
زردی شدید نوزاد
ناسازگاری گروه خونی جنین با مادر
عوارض ناشی از مصرف دارو در بارداری
التهاب جفت
وزن کم نوزاد(کمتر از 5/1 کیلوگرم)
آسیب مغزی به کودک زمان زایمان یا بارداری
راه های پیشگیری از فلج مغزی:
با وجود اینکه تشخیص فلج مغزی در دوران بارداری امکان پذیر نیست اما راهکارهایی برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری در کودکان وجود دارد که شامل موارد زیر می شود :
- واکسیناسیون کودک طبق برنامه پیش رود.
- در دوران بارداری از استعمال دخانیات پرهیز شود.
- منظم به متخصص زنان و زایمان خود مراجعه کنید.
- قبل ازمصرف هرگونه دارو با پزشک خود مشورت کنید.
سخن نهایی
مشکلات رفتاری در کودکان مبتلا به فلج مغزی می‌توانند تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند درد، دشواری‌های یادگیری، اختلالات تشنجی، مشکلات ارتباطی و شرایط محیطی قرار بگیرند. به همین دلیل، برای مدیریت این رفتارها لازم است علت بروز آن‌ها به‌درستی بررسی شود و نیازهای جسمی و عاطفی کودک مورد توجه قرار گیرد. همکاری والدین با متخصصان و استفاده از مداخلات رفتاری متناسب با شرایط کودک، در کنار کاردرمانی جسمی در کودکان، می‌تواند به بهبود عملکرد روزمره و مدیریت بهتر رفتارهای چالش‌برانگیز کمک کند.
