افرادی که دچار اوتیسم هستند، میتوانند با توجه به شدت اختلال خود چالش های مختلفی برای برقراری ارتباط با دیگران داشته باشند. به همین دلیل، کودکان اوتیسم نیازمند برنامه های مختلفی هستند تا مهارت های اجتماعی خود را تقویت کنند .
مرکز اختلالات کودکان دکتر صابر با انجام درمان‌هایی نظیر بازی‌درمانی، رفتاردرمانی و گروه‌درمانی در کنار آموزش‌ها و تمرینات کاردرمانی و گفتاردرمانی توانسته است یک درمان همه‌جانبه و استاندارد را برای این کودکان فراهم نماید. انتخاب بهترین مرکز اوتیسم نیز باید بر اساس تخصص تیم درمان، تنوع خدمات توانبخشی و تناسب برنامه درمانی با نیازهای هر کودک انجام شود.
کودک اوتیسم در جلسات رفتاردرمانی و گروه درمانی مهارت های ارتباطی و اجتماعی صحیح را می آموزد و تمرین می کند. همچنین روش های کنترل علائم مانند کنترل پرخاشگری و لجبازی را آموزش می‌بیند. این مهارت ها به کودک کمک می کند در محیط های اجتماعی شبیه به کلاس درس و مهد کودک، رفتار قابل قبولی داشته باشد و با چالش های کمتری روبرو شود.
چه مهارت هایی میتواند به افراد مبتلا به اوتیسم کمک کند ؟
1.مهارت های مدیریت استرس و اضطراب :آموزش به این افراد کمک میکند که با وجود اضطراب و استرس در مواقع مختلف بتوانند ارتباط برقرار کنند.
2.توانایی های اجتماعی: شامل مهارت هایی مثل درک ادراکات اجتماعی ،درک احساسات دیگران و تشخیص احساسات و انتقال آن به دیگران می‌شود.
3.مهارت های ارتباط غیر کلامی: این مورد شامل استفاده از ژست ها، اشارات، نگاه کردن به چشم ها و صدا های غیر کلامی مثل اصوات و ضربان قلب که در برقراری ارتباط با دیگران می‌تولند استفاده شود.
4.توانایی گفتاری: این مهارت به توانایی فرد در بیان خواسته‌ها، افکار و احساسات از طریق کلمات، جمله‌ها و عبارت‌های مناسب اشاره دارد. برخی افراد در صحبت کردن، انتخاب و به‌کارگیری واژه‌ها یا بیان منظور خود با دشواری مواجه هستند. آموزش مهارت‌های گفتاری میتواند به بهبود بیان کلامی، استفاده صحیح از کلمات و برقراری ارتباط مؤثرتر با دیگران کمک کند.
چه افرادی میتوانند مهارت های اجتماعی، اختلال اوتیسم را آموزش دهند؟
1.مربیان و متخصصان آموزش: افرادی که مسئول درمحیط مدرسه هستند میتوانند با ارائه آموزش های مناسب و ایجاد فضای مناسب برای تمرین ارتباط اجتماعی به تقویت این مهارت ها کمک کنند .
2.مربیان و متخصصین تربیتی: کسانی که تخصص و تجربه لازم در آموزش به افراد اوتیسم دارند، میتوانند مهارت اجتماعی را به آنها آموزش دهند. این متخصصان با ارائه مناسب، روش های آموزشی و بازی درمانی در کودکان میتوانند به شیوه ای که برای هر فرد مناسب است، بکار گیرند.
3.متخصصین توانبخشی: کاردرمانگران و متخصصان رفتاردرمانی میتوانند با توجه به توانایی‌ها و نیازهای کودک، راهکارهای مناسبی برای بهبود تعاملات اجتماعی ارائه دهند. این متخصصان به کودک کمک می‌کنند مهارت‌هایی مانند شروع ارتباط، درک نشانه‌های اجتماعی و مشارکت در فعالیت‌های گروهی را به‌تدریج یاد بگیرد.
4.خانواده و دوستان: خانواده و دوستان نقش مهمی در تقویت مهارت‌های اجتماعی کودکان اوتیسم دارند. آنها میتوانند با فراهم کردن فرصت‌های روزمره برای گفت‌وگو، بازی و تعامل با دیگران، به کودک کمک کنند مهارت‌های آموخته‌شده را در محیط‌های مختلف تمرین کند. هماهنگی خانواده با متخصصان نیز میتواند به تداوم آموزش و تثبیت این مهارت‌ها کمک کند.
بیشتر بخوانید : رفتار درمانی در کودکان
چه راهکارهای میتواند به روابط اجتماعی کودکان اوتیسم کمک کند؟
یادگیری این مهارت ها در اختلال اوتیسم ساده نیست ولی شما میتوانید با استفاده از استراتژهای زیر به فرزندان خود کمک کنید.
نقش بازی کردن :
نقش‌بازی کردن به کودک کمک میکند تا پیش از قرار گرفتن در موقعیت‌های واقعی، شیوه برقراری ارتباط و تعامل با دیگران را تمرین کند. برای مثال، پیش از آمدن دوستان کودک به خانه، میتوانید موقعیت‌های زیر را با او تمرین کنید:
-
نوبت خود را برای پیشنهاد بازی انتخاب کند: از کودک بخواهید بازی موردعلاقه‌اش را پیشنهاد دهد و سپس برای انتخاب بازی بعدی با شما به توافق برسد.
-
بازی با دوستان را تمرین کند: بازی‌هایی را که کودک معمولاً با همسالان خود انجام می‌دهد، در خانه بازسازی کنید تا با رعایت نوبت، همکاری و مشارکت بیشتر آشنا شود.
-
درباره موضوعات روزمره صحبت کند: با کودک درباره فعالیت‌های آخر هفته، بازی‌های موردعلاقه یا اتفاقات روزانه گفت‌وگو کنید و به او فرصت دهید سؤال بپرسد و به صحبت‌های طرف مقابل پاسخ دهد.
برای کودکان بزرگ‌تر میتوانید موقعیت‌های اجتماعی چالش‌برانگیزتری طراحی کنید. برای مثال، تصور کنید هنگام بازی رایانه‌ای بین دو دوست اختلافی پیش آمده، اسباب‌بازی موردعلاقه کودک گم شده یا او از غذایی که برای شام آماده شده خوشش نمی‌آید. در این شرایط، به کودک کمک کنید احساسات خود را بیان کند، دیدگاه دیگران را در نظر بگیرد و راه‌حل مناسبی پیدا کند.
بازی کردن :
بازی یکی از روش‌های مؤثر برای آموزش مهارت‌های اجتماعی به کودکان اوتیسم است. والدین میتوانند با استفاده از اسباب‌بازی‌های موردعلاقه کودک، موقعیت‌های روزمره را شبیه‌سازی کنند و به او فرصت دهند مهارت‌های ارتباطی و تعاملی را در محیطی امن تمرین کند.
برای مثال، میتوانید با استفاده از عروسک‌ها یک مهمانی خیالی ترتیب دهید و از کودک بخواهید به مهمان خوشامد بگوید، از او پذیرایی کند یا برایش غذا بیاورد. همچنین، شبیه‌سازی موقعیت‌هایی مانند رفتن به پمپ‌بنزین، فرودگاه یا فروشگاه میتواند کودک را با رفتارهای مناسب در محیط‌های مختلف آشنا کند. بازی‌های گروهی نیز فرصت مناسبی برای تمرین رعایت نوبت، پیروی از قوانین، همکاری و کنار آمدن با باخت فراهم می‌کنند.
آموزش های ویدیویی:
این ویدیو های آموزشی به کودکان اوتیسم کمک میکند یک ابزار موثر برای آموزش مهارت ها باشد. به طوری که میتوانند برخی مهارت‌های اجتماعی را از طریق مشاهده و الگوبرداری یاد بگیرند. در این روش، رفتارهایی مانند سلام کردن، درخواست کمک، رعایت نوبت یا شروع گفت‌وگو در قالب فیلم‌های کوتاه نمایش داده می‌شوند.
نکات مهم برای تهیه ویدئو آموزشی
در تهیه این ویدیوها چند نکته است، که باید رعایت شود :
تنوع و جذابیت :
ویدیوها باید توجه و تمرکز کودک را به خودش جلب کند، مانند استفاده از رنگ ها وتصاویر جذاب.
تکرار و تصویر سازی :
تکرار و تمرین کردن و تصویر سازی میتواند به تثبیت اطلاعات کمک کند و یادگیری را آسان تر کند.
محتوای آموزشی متنوع :
ویدیو های که پخش میکنید باید متنوع باشند. به این منظور که محتواهای مختلف و متنوع برای آموزش توانمندی ها استفاده کرد.
محتوای مناسب :
محتوای که تهیه میکنید باید با توجه به سطح فهم افراد و نیاز های آنها باشد موضاعات مربوط میتواند مفید تر باشد.
بیشتر بخوانید :گفتار درمانی کودکان
تعامل با کودکان دیگر در اختلال اوتیسم
تعامل با همسالان ممکن است برای برخی کودکان اوتیسم دشوار باشد؛ به‌ویژه زمانی که برقراری ارتباط، درک نشانه‌های اجتماعی یا مشارکت در بازی‌های گروهی برای آنها چالش‌برانگیز است. بااین‌حال، ایجاد فرصت‌های مناسب برای ارتباط و استفاده از روش‌های آموزشی متناسب با نیازهای کودک میتواند به تقویت مهارت‌های اجتماعی او کمک کند.
1.حمایت کردن :
حمایت والدین و مربیان میتواند به افزایش احساس امنیت و اعتمادبه‌نفس کودک کمک کند. بهتر است به نیازها، علایق و شیوه ارتباطی او احترام بگذارید و بدون اجبار، فرصت تعامل با دیگران را فراهم کنید.
2.استفاده از بازی های مشترک :
این بازی ها فرصتی برای تمرین مهارت‌هایی مانند رعایت نوبت، همکاری، پیروی از قوانین و توجه به دیگران فراهم می‌کنند. بهتر است بازی‌ها در ابتدا ساده، کوتاه و متناسب با توانایی‌های کودک باشند. با افزایش آمادگی او می‌توان فعالیت‌های گروهی متنوع‌تری را در نظر گرفت.
3.توجه به تمایلات فردی :
شناخت علایق کودک یکی از راه‌های مؤثر برای ایجاد ارتباط با همسالان است. برای مثال، اگر کودک به پازل، نقاشی، حیوانات یا بازی‌های خاص علاقه دارد، می‌توان فعالیتی مشترک بر اساس همین علایق ترتیب داد. این کار زمینه‌ای طبیعی برای شروع تعامل، گفت‌وگو و مشارکت با دیگر کودکان فراهم میکند.
در نتیجه :
برای تقویت روابط اجتماعی کودکان اوتیسم، لازم است روش‌های آموزشی با توجه به توانایی‌ها، علایق و نیازهای هر کودک انتخاب شوند. تمرین منظم مهارت‌های اجتماعی در خانه، مدرسه و محیط‌های بازی میتواند به استفاده بهتر از این مهارت‌ها در زندگی روزمره کمک کند.
