بیش حسی دهانی به افزایش حساسیت به محرک‌ها در دهان اشاره دارد. کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است این وضعیت را تجربه کنند که منجر به چالش‌های مختلفی، به‌ویژه در مورد غذا، می‌شود. تحقیقات نشان می‌دهند که کودکان اوتیسمی خردسال مبتلا به بیش حسی دهانی با مشکلات قابل توجهی در پذیرش غذا روبرو هستند.
درک بیش حسی دهانی برای والدین و مراقبان کودکان مبتلا به اوتیسم حیاتی است؛ زیرا به‌طور قابل توجهی بر عادات غذایی و رفاه کلی آن‌ها تأثیر می‌گذارد.
در این مقاله قصد داریم به صورت کامل دلایل بیش‌حسی دهانی، نشانه‌ها، روش‌های درمانی، و نکات مراقبتی برای والدین را بررسی کنیم.
بیش حسی دهانی چیست ؟
بیش حسی دهانی به حالتی گفته می شود که در آن کودک نسبت به محرک‌های دهان واکنش شدید یا غیرمعمول نشان می‌دهد. این محرک‌ها می‌توانند شامل بافت غذا، دما، فشار، لمس یا حتی بو و طعم باشند.
در ادامه می توانید بخوانید : بازی های کاردرمانی ذهنی + نمونه تمرینات
علت بیش حسی دهانی
بی حسی دهان اغلب به دلیل تحریک یا فشار به اعصاب در دهان ایجاد می شود. دلایل مختلفی وجود دارد، از جمله:
- واکنش آلرژیک
- بیماری های خود ایمنی
- عفونت ها
- پوسیدگی
- عدم تعادل ویتامین یا مواد معدنی
- دیابت
- سرطان دهان
- علائم بیش حسی دهانی
- اجتناب از غذاهای با بافت خاص مانند میوه‌های خام یا سبزیجات
- گاز گرفتن یا جویدن نادرست غذا
- مقاومت در برابر مسواک زدن و مراقبت از دندان‌ها
- ناتوانی در استفاده از قاشق، چنگال یا نی
- ناراحتی و گریه هنگام تماس دهان با اشیا یا دست‌ها
- استرس یا اضطراب در ویزیت دندان‌پزشک
ابزارهای کاربردی برای درمان
ابزارهای تخصصی برای درمان بیش‌حسی دهانی شامل توپ‌های جویدنی، وسایل ماساژ دهان، وسایل حس لامسه داخل دهان، نی‌های ضخیم و نرم و خمیرهای خوراکی ایمن هستند. این ابزارها کودک را با محرک‌های دهانی متنوع آشنا کرده و تحمل او را افزایش می‌دهند.
روش های مدیریت چالش های تغذیه ای در کودکان اوتیسم
درک این موارد می‌تواند به والدین و مراقبان در حمایت مؤثر از نیازهای کودکان کمک کند.
برخی از کودکان مبتلا به اوتیسم رفتارهای تثبیت دهانی از خود نشان می‌دهند که نشان‌دهنده نیاز به تحریک دهانی یا راهی برای خودآرامی در برابر تحریک بیش از حد هستند.
رفتارهای رایج عبارت‌اند از:
- مکیدن اشیاء: کودکان ممکن است اشیاء غیرخوراکی را به‌عنوان منبعی از آرامش یا بازخورد حسی بجوند یا بمکند.
- لیسیدن مکرر: این رفتار می‌تواند به‌عنوان وسیله‌ای برای کاوش بافت‌ها و طعم‌ها بدون تعهد به خوردن عمل کند.
- مکیدن انگشت شست و انگشتان: این عادات اثر آرام‌بخشی را فراهم کرده و به کودکان در مدیریت اضطراب یا تحریک بیش‌ازحد کمک می‌کنند.
نقش والدین
والدین باید با صبر، پیگیری و تشویق کودک را همراهی کنند. اجرای تمرینات به صورت منظم، ایجاد محیط امن و جذاب، استفاده از غذاهای متنوع و هماهنگی با متخصصان باعث می‌شود درمان مؤثر باشد و مهارت‌های کودک تثبیت شوند.
والدین می‌توانند از روش‌های زیر برای کاهش تأثیر بیش حسی دهانی بر عادات غذایی کودک استفاده کنند:
- ایجاد تغییراتی بسیار کوچک در بافت غذا
- استفاده از مواد غذایی جویدنی
- استفاده از غذاها در بازی
- استفاده از لمس مثبت در اطراف صورت و دهان
- کاهش حساسیت دهانی در حین مسواک زدن
- تشویق فرزندتان به مکیدن/لیسیدن اسباب‌بازی‌ها
- تشویق مهارت‌های خود تغذیه‌ای
- تشویق کودک به گاز زدن و جویدن مواد غذایی
- پرت کردن حواس کودک هنگام عق زدن
- عدم توجه به رفتارهای عق زدن کودک
و همچنین ببینید : تشنج در کودکان فلج مغزی
روش های درمان بیش حسی دهانی
رای رسیدگی به حساسیت یا تثبیت دهانی، چندین مداخله درمانی برای کودکان مبتلا به اوتیسم در دسترس هستند. هدف از این مداخلات، بهبود عادات غذایی، تقویت مهارت‌های ارتباطی، و تسهیل مقابله با زندگی روزمره است.
درمان بیش‌حسی دهانی شامل برنامه‌های درمانی تخصصی و تمرینات هدفمند است که با همکاری کاردرمانگر، گفتاردرمانگر و والدین اجرا می‌شوند.
برخی از استراتژی‌هایی که باید در نظر گرفته شوند عبارت‌اند از:
تمرینات حسی-دهانی : شامل لمس‌های کنترل شده با دست، ماساژ ملایم لثه و زبان، جویدن وسایل مخصوص و استفاده از خوراکی‌های با بافت متنوع است. این تمرینات باعث کاهش حساسیت و افزایش تحمل کودک می‌شوند.
بازی‌درمانی : استفاده از بازی‌های هدفمند برای تقویت عضلات دهان و بهبود هماهنگی بین حواس و دهان.
آموزش تدریجی غذاهای جدید : معرفی غذاها با بافت‌های مختلف به تدریج و با تشویق باعث افزایش تنوع تغذیه و کاهش اضطراب کودک می‌شود.
تمرینات گفتاردرمانی : بهبود مهارت‌های دهانی و تقویت عضلات لب، زبان و فک که به غذا خوردن، تلفظ و بیان بهتر کمک می‌کنند.
سازگاری محیطی : ایجاد محیط‌های آرام‌بخش برای زمان غذا برای به حداقل رساندن بار حسی بیش‌ازحد
دارودرمانی: دارودرمانی پس از مشاوره با پزشک برای مدیریت علائم
سخن آخر
بیش‌حسی دهانی یکی از اختلالات شایع حسی در کودکان است که می‌تواند بر تغذیه، بهداشت دهان و دندان، تعاملات اجتماعی و مهارت‌های روزمره تأثیر بگذارد.همکاری والدین و متخصصان، صبر و پیگیری منظم کلید موفقیت درمان و بهبود عملکرد دهانی کودک است.
