بله، ADHD یا اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی تا حد زیادی زمینه ژنتیکی دارد؛ بااین‌حال، هیچ ژن واحدی عامل این اختلال نیست و عوامل محیطی و رشدی نیز در میزان خطر آن نقش دارند.
طبق تحقیقات انجام شده ، خطر بروز اختلال نقص توجه که تحت عنوان ADHD نیز آن را می شناسیم، بیشتر ژنتیکی است. اما عوامل محیطی می توانند در این امر نقش داشته باشند و در برخی موارد عامل آن هستند. محققان گزارش می دهند که 75 تا 90 درصد از خطر ADHD را می توان در ژن ها ردیابی کرد. در مطالعه های تخصصی انجام شده بر ژنتیک ADHD ، در سال 2019 ژنوم های افراد مبتلا به نقص توجه و افراد سالم مورد مقایسه قرار گرفت.
برخی از افراد مبتلا به adhd هیچ اثر ژنتیکی از این اختلال را نداشتند. افراد مختلف، ژن های مربوط به اختلال نقص توجه را در ترکیبات و اعداد مختلف دارند. بسیاری از مردم یک عدد متوسط دارند، چند نفر تعداد زیادی دارند، عده کمی نیز بسیار کمی دارند. وقتی ژن هایی که در بروز اختلال نقص توجه نقش دارند در کنار عوامل محیطی قرار میگیرند، پتانسیل بیشتری برای بروز این اختلال در فرد ایجاد می شود.
در این مقاله بررسی خواهیم کرد که آیا بیش فعالی یا نقص توجه می تواند ژنتیکی باشد ؟ پس تا انتهای مطلب با ما همراه باشید.
بیش فعالی چیست ؟
اختلال بیش فعالی یکی از اختلالات عصبی-رشدی رایج است که معمولاً در سنین کودکی شناسایی میشود. این اختلال ویژگی‌هایی دارد که با گذر زمان تغییر می‌کند و در بسیاری از موارد، علائم آن تا دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی کاهش می‌یابد. بااین‌حال، تحقیقات نشان داده‌اند که حدود ۴۰ درصد از افراد مبتلا، همچنان بعضی از نشانه‌های بیش فعالی را در بزرگسالی تجربه می‌کنند.
در ادامه می توانید بخوانید : علائم بیش فعالی در کودکان ۴ ساله
علت بیش فعالی
با وجود اینکه بیشترین اختلال روانی که در کودکان و نوجوانان مورد مطالعه و تشخیص قرار گرفته، بیش فعالی است ،اما علت به وجود آمدن بیش فعالی به طور دقیق شناخته نشده است. متأسفانه علت اصلی و عوامل خطر این اختلال تا حد زیادی ناشناخته باقی مانده‌اند. علت به وجود آمدن بیش فعالی احتمالا ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و عوامل اجتماعی است. تخمین زده می شود که عوامل ژنتیکی حدود ۷۵٪ از علت بیش فعالی را تشکیل می دهند. عامل ژنتیکی این عارضه بیشتر در پدران کودکانی که دچار بیش فعالی هستند وجود دارد.
بااین‌حال، تحقیقات مختلف نشان می‌دهند که چندین عامل می‌توانند در بروز اختلال بیش فعالی نقش داشته باشند که در ادامه به مهم‌ترین آن‌ها اشاره میشود.
ژنتیک
مطالعات اخیر نشان داده‌اند که ژنتیک نقش بسیار مهمی در ایجاد اختلال بیش فعالی دارد. تحقیقات روی دوقلوهای یک‌تخمکی و دو تخمکی و همچنین بررسی وضعیت والدین آن‌ها نشان میدهد که این اختلال پایه ژنتیکی دارد. به‌خصوص در کودکانی که یکی از والدینشان به بیش فعالی مبتلا است، احتمال بروز این اختلال بیشتر خواهد بود. همچنین اختلال بیش فعالی در پسرها شایع‌تر است.
عوامل مربوط به رشد
بیماری‌های عفونی در سه ماه اول بارداری می‌توانند علت به وجود آمدن بیش فعالی در جنین باشند. همچنین سو تغذیه مادر در چهار هفته اول بارداری یا مشکلات بهداشتی مانند عفونت رحم میتواند خطر ابتلا به اختلالات رشد عصبی مانند بیش فعالی در نوزاد را افزایش دهد. به عبارت دیگر، شرایط نامناسبی که مادر در دوران بارداری و زایمان تجربه می‌کند، میتواند به‌صورت قابل‌توجهی عامل اصلی بیش فعالی نوزادان و اختلالات رشد عصبی در آن‌ها باشد.
تحقیقات نشان داده‌اند، دیگر علت بیش فعالی را می‌توان ناشی از به دنیا آمدن نوزاد، زودتر از موعد مقرر دانست. نوزادانی که زودتر از ۳۷ هفته به دنیا می‌آیند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به adhd هستند.
تغییر در عملکرد مغز
عملکردهایی مانند توجه و تمرکز در نواحی مختلفی از مغز کنترل می‌شوند. در افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی، این مناطق دست‌خوش تغییر و آسیب شده‌اند.
جراحت سر نوزاد
محققان معتقدند وارد شدن آسیب جدی به سر نوزاد میتواند دیگر علت ابتلا به بیش فعالی باشد. در واقع، باید بگوییم آسیب قابل توجه به سر نوزاد نقش مهمی در فعال شدن اختلال بیش فعالی-نقص توجه در نوزادان دارد.
مصرف الکل و تنباکو در بارداری
اگر مادر در دوران بارداری الکل مصرف کند، این ماده را از طریق بند ناف به جنین منتقل می‌کند. در چنین وضعیتی، جنین در معرض آسیب‌های مختلف از جمله ابتلا به بیش فعالی قرار می‌گیرد. بنابراین، می‌توان علت بیش فعالی در بارداری را ناشی از مصرف الکل و تنباکو توسط مادر دانست که به راحتی به جنین منتقل میشود و اثرات آن تا بعد از تولد با نوزاد همراه است.
وزن کم نوزاد هنگام تولد
نوزادانی که هنگام تولد با وزنی کمتر از ۱۵۰۰ گرم به دنیا می‌آیند، بیشتر در معرض ابتلا به اختلال ADHD قرار دارند.
عوامل عصبی و فیزیکی
محققان با انجام آزمایش EEG بر مغز کودکان مبتلا به adhd، متوجه اختلالی در نوار بتا شده‌اند. همچنین، سی‌تی اسکن مغز این کودکان نشان‌دهنده کاهش جریان خون در لوب پیشانی است. با این حال، می‌توان گفت معمولا این نوع تاخیر در رشد به مرور زمان با افزایش سن برطرف میشود.
عدم تعادل شیمیایی مغز
تحقیقات نشان داده‌اند، اختلال در اعصاب رسانه‌های مغزی و دستگاه نورآدرنرژیک که باعث بر هم خوردن تعادل مواد شیمیایی مغز میشود را هم می‌توان تا حدودی دلیل بیش فعالی کودکان دانست.
و همچنین ببینید : نقش ژنتیک در اختلالات روانی | تست های ژنتیکی و مشاوره
آیا بیش فعالی ارثی است ؟
بله. ابتلای یکی از اعضای خانواده به مشکل کمبود توجه یا ADHD، احتمال درگیر شدن شما را نیز به این اختلال بیشتر می کند. کودکانی که بیش فعالی دارند، به طور معمول یکی از والدینشان، خواهر و برادر و یا فردی از بستگان نزدیک، از بیش فعالی رنج می برند. در حقیقت، طبق گفته های انستیتوی ملی بهداشت (NIH)، حداقل یک سوم پدرانی که در حال حاضر بیش فعالی داشته و یا در گذشته با این مشکل دست و پنجه نرم می کردند، فرزندانی خواهند داشت که مبتلا به ADHD تشخیص داده می شوند.
سخن آخر
ADHD در صورت ایجاد اختلال در عملکرد تحصیلی، خانوادگی یا اجتماعی، نیازمند ارزیابی تخصصی است. تشخیص و مداخله مناسب میتواند به کنترل علائم و کاهش مشکلات مرتبط در کودکی و بزرگسالی کمک کند.
